Historia Młodzieży Wszechpolskiej (1922-1947) | Narodowcy.net

Historia Młodzieży Wszechpolskiej (1922-1947)

Związek Akademicki Młodzież Wszechpolska, założony w 1922 roku, stanowił największą organizację akademicką w II Rzeczpospolitej. Jego członkowie angażowali się na forum Bratnich Pomocy, Akademickich Związków Sportowych, kół naukowych, prowadzili działalność wydawniczą. W czasie II Wojny Światowej złożyli obfitą daninę krwi w służbie Ojczyzny. Poniżej prezentujemy historię organizacji do 1947 roku.

1. Początki działalności młodzieży narodowej w niepodległej Polsce (1919-1926)

Początków narodowych organizacji młodzieżowych funkcjonujących w II RP doszukiwać się należy w 1915 r. Wówczas młodzież narodowa na Uniwersytecie Warszawskim, powiązana organizacyjnie z tajnymi strukturami Związku Młodzieży Polskiej „Zet”, powołała do życia Koło im. Maurycego Mochnackiego. Z czasem podobne organizacje zaczęły powstawać na innych warszawskich uczelniach, by ostatecznie w 1919 r. połączyć się w Narodowe Zjednoczenie Młodzieży Akademickiej. 17 grudnia 1919 r. NZMA ogłosiło deklarację ideową, której autorem był Jan Rembieliński – późniejszy prezes Rady Naczelnej Młodzieży Wszechpolskiej w l. 1922-1923.

Przykład środowiska warszawskiego pobudził do działania młodzież narodową skupioną w pozostałych ośrodkach akademickich. Kolejne struktury NZMA zaczęto tworzyć w Lublinie, Poznaniu i Krakowie. 25-26 marca 1922 r. na zjeździe kół NZMA z Warszawy, Poznania, Lublina i Krakowa oraz Związku Młodzieży Narodowej z Wilna powołano do życia jednolity Związek Akademicki „Młodzież Wszechpolska”. W skład władz naczelnych weszli: z Warszawy – Jan Rembieliński (prezes), Jerzy Witold Chwalewik, Janusz Rabski, Józef Bąkowski; z Poznania – Wincenty Łącki (wiceprezes), Henryk Rossman, Edward Gajowczyk; z Wilna – Leczycki (wiceprezes), Henryk Niewodniczański; z Krakowa – Klaudiusz Hrabyk i Błeczyński; z Lublina – Jerzy Zdzitowiecki i Franciszek Frańczak; ze Lwowa – Zdzisław Stahl (sekretarz) i Tadeusz Stroński. Honorowym prezesem MW mianowano Romana Dmowskiego.

Podstawowym dokumentem ideowym nowo powstałego stowarzyszenia stała się Deklaracja Programowa uchwalona na zjeździe założycielskim. Podkreślano w niej rolę odzyskania przez Polskę niepodległości. W opinii wszechpolaków fakt odrodzenia niezawisłej państwowości nie stanowił końca walki o urzeczywistnienie idei narodowej, a był jedynie nowym etapem, w którym metody pracy uległy zmianie. Postulowano włączenie w „krwioobieg” czynnego życia obywatelskiego jak najszerszych mas ludowych oraz dążenie do jak największej jednolitości narodowo-państwowej. W dziedzinie polityki wewnętrznej zwracano się stanowczo przeciw prądom ideowym, które ponad interesem narodowym stawiały interesy klasowe bądź jednostkowe, co wskazywało jasno na antysocjalistyczne i antyliberalne oblicze ruchu wszechpolskiego. Natomiast w dziedzinie polityki zewnętrznej postulowano silne oparcie granic państwa o Bałtyk oraz włączenie do Polski ziem, na których ludność polska góruje pod względem ilościowym lub cywilizacyjnym.

Pierwszą większą akcją młodzieży narodowej w niepodległej Polsce był udział w kampanii wyborczej przed głosowaniem do Sejmu i Senatu w 1922 r. Wszechpolacy aktywnie zaangażowali się we wspieranie Chrześcijańskiego Związku Jedności Narodowej poprzez organizowanie i ochronę wieców wyborczych, rozklejanie plakatów, rozdawanie ulotek itp. Dla koordynacji działań podejmowanych przez narodowców powołano specjalny Akademicki Pomocniczy Komitet Wyborczy, w skład którego – oprócz działaczy MW – weszli także przedstawiciele katolickiego „Odrodzenia”, Niezależnej Młodzieży Narodowej i korporacji akademickich.

Szczególnie ważnym momentem dla kształtowania oblicza ideowego i organizacyjnego MW był 1925 r. Na III Zjeździe (22-25 listopada 1925 r.) podjęto prace, których celem było „uszczegółowienie” dość ogólnych sformułowań zawartych w pierwszej Deklaracji Programowej. Dotyczyły one dopracowania stanowiska w takich sprawach jak: kwestie ustrojowe, zagadnienia religijno-etyczne i problematyka struktury wewnętrznej organizacji. W myśl podjętych uchwał poczyniono szereg zmian w strukturze organizacyjnej związku, poprzez umocnienie władz wykonawczych oraz powołując do życia Komitet Wykonawczy Rady Naczelnej, złożony z prezesa, sekretarza generalnego oraz prezesów kół środowiskowych. Wprowadzono również korekty do Deklaracji Programowej m.in. w postaci wyraźnego podkreślenia związku katolicyzmu z ideą narodową. Punkt drugi niniejszej deklaracji głosił: Wierzenia i uczucia religijne są ważnym źródłem siły moralnej społeczeństwa oraz rękojmią jego wysokiego poziomu etycznego. Kościół Katolicki jako religia ogromnej większości Narodu Polskiego, winien zajmować w Jego życiu stanowisko przodujące.

2. Młodzież Wszechpolska wobec sanacji (1926-1939)

Niezwykle ważną cezurą w dziejach młodzieży narodowej był zamach majowy. 12 maja 1926 r. zbuntowane oddziały wojskowe pod dowództwem Józefa Piłsudskiego dokonały zamachu na legalny rząd Wincentego Witosa. MW, jako ugrupowanie identyfikujące się z obozem narodowym, zdecydowanie poparła prawowite władze. Wszechpolacy wspierali wojska wierne rządowi walcząc m.in. w obronie Belwederu i lotniska na Polach Mokotowskich. W czasie walk zginęło dwóch działaczy MW (Karol Levittoux i Szczepan Olchowicz), a wielu innych zostało rannych.

Zamach majowy zepchnął Ruch Narodowy, w tym MW, do opozycji zmuszając do poszukiwania nowych form działania. Odpowiedzią na dyktatorskie rządy piłsudczyków było utworzenie w dniu 4 grudnia 1926 r. Obozu Wielkiej Polski. Wszechpolacy czynnie włączyli się w jego działalność na terenie całego kraju. Komitet Wykonawczy Rady Naczelnej MW pod przewodnictwem ówczesnego prezesa Janusza Rabskiego wydał specjalną uchwałę wzywającą członków organizacji do czynnego współdziałania z OWP. Jeden z fragmentów niniejszej uchwały stwierdzał: (…) Komitet Wykonawczy Rady Naczelnej stwierdza, że fakt powstania OWP powinien być dla Młodzieży Wszechpolskiej bodźcem do tym bardziej wytężonej pracy dla osiągnięcia jak największych wyników na dotychczasowym terenie.

Z czasem wpływy MW w OWP okazały się być na tyle silne, iż w jego ramach postanowiono utworzyć autonomiczną organizację, grupującą w swych szeregach tylko młodzież. 3 kwietnia 1927 r. we Lwowie doszło do I Zjazdu Ruchu Młodych OWP, na czele którego stanęli Zdzisław Stahl i Tadeusz Bielecki. Odznaką Ruchu stał się „Mieczyk Chrobrego” z wijącą się wokół niego biało-amarantową wstęgą. Struktury Obozu bardzo szybko rozrosły się do 250 tys. członków (wg niektórych szacunków mogły liczyć nawet 500 tys.). Fakt ten poważnie zaniepokoił władze sanacyjne, które obawiając się o własne wpływy, doprowadziły 28 marca 1933 r. do delegalizacji organizacji.

Przez cały okres dwudziestolecia międzywojennego, a w czasie rządów sanacyjnych w szczególności, MW podejmowała niezwykle wytężoną pracę na wielu płaszczyznach życia społecznego. Szczególnym terenem działania młodych narodowców było środowisko akademickie. Od samego początku wszechpolacy czynnie włączyli się w aktywność na forum Bratnich Pomocy, Akademickich Związków Sportowych, rozmaitych kół naukowych i prowincjonalnych oraz innych organizacji i zrzeszeń studenckich, takich jak np. Sodalicje Mariańskie czy korporacje akademickie. Przykładem wpływu działaczy MW na życie studenckie mogą być chociażby nazwiska prezesów Bratniej Pomocy Uniwersytetu Warszawskiego, którzy w większości przypadków wywodzili się z kręgów młodzieży narodowej. Można tu wymienić takich działaczy jak: Janusz Rabski (prezes BP UW w l. 1923-1924), Zygmunt Boniecki (1924-1925), Władysław Kempfi (1927-1928), Mieczysław Prószyński (1929-1930), Jerzy Kurcjusz (1930-1931), Zdzisław Węgliński (1932-1933), Jerzy Kamiński (1933- -1934). Innym przykładem aktywności na gruncie akademickim były inicjatywy zmierzające do poprawy warunków studiowania i stanu materialnego akademików. Wspomnieć tu należy o takich inicjatywach, jak budowa domów i kuchni akademickich, czy też urządzanie cyklicznych imprez tzw. „Tygodnia Akademika”, w czasie których zbierano datki na rzecz niezamożnej młodzieży.

W omawianym okresie bardzo ożywioną pracę prowadzono także w dziedzinie wydawniczej i prasowej. Wydano szereg broszur i książek, które traktowały o zasadniczych założeniach ideowych i organizacyjnych młodzieży narodowej. Wśród wielu tytułów wydawanych przez MW szczególną popularnością cieszyły się pisma: „Akademik”, „Awangarda”, „Akademik Polski” i „Wszechpolak”.

Na szczególną uwagę zasługuje broszura autorstwa Jana Mosdorfa zatytułowana Akademik i polityka, w której autor zachęcał młodzież akademicką do czynnego angażowania się w życie społeczne kraju. We wstępie niniejszej publikacji znajdują się następujące słowa: Młodzież akademicka nie jest oderwanym światem czy światkiem, odrębnym i nie mającym żadnych obowiązków wobec społeczeństwa. Przeciwnie, jest ona jego integralną częścią i to tą, która ma mu w przyszłości przewodzić, która z natury swej jest przeznaczona do roli kierowniczej. Wśród innych ważnych publikacji należy także wspomnieć o takich pozycjach jak: Na drodze walki o duszę młodego pokolenia autorstwa Janusza Rabskiego i W walce o katolickie państwo polskiego narodu Witolda Nowosada.

Niezwykle trudną kwestię stanowi próba ustalenia liczby wszystkich aktywistów MW w okresie międzywojnia. Można jedynie nadmienić, iż w samym Lwowie, który stanowił swoisty „bastion” młodzieży narodowej, liczba ta wyniosła na początku l. 30. blisko 600 działaczy. Pewnych informacji o sile oddziaływania MW, czy też szerzej Ruchu Narodowego, na młodzież może dostarczyć liczba aktywistów Ruchu Młodych OWP. Według ustaleń Tadeusza Bieleckiego przez niniejszą organizację mogło „przejść” nawet 80 tys. członków.

3. Działalność młodzieży narodowej w okresie okupacji (1939-1945)

Wybuch wojny we wrześniu 1939 r., a później okupacja niemiecka i sowiecka, diametralnie zmieniły sytuację młodzieży narodowej na terenie Polski. Dotychczasowe cele, które przyświecały MW, zeszły na dalszy plan. Podstawowym zadaniem stała się czynna walka z okupantem. Wielu wszechpolaków wzięło udział w wojnie obronnej. W walkach z Niemcami polegli m.in. Marian Lachowski, Zdzisław Wardejn, Stefan Łochtin, Kazimierz Sztapka, Zygmunt Sobolewski i Stanisław Czapiewski. Inni dostali się do niewoli niemieckiej lub sowieckiej np. Adam Flis, Stanisław Drobiński, Lech Wujtasyk i Tadeusz Mirochna.

Liczna grupa działaczy znalazła się także poza granicami kraju, na Węgrzech i w Rumunii, skąd później przenieśli się na zachód. Wśród nich wymienić należy przede wszystkim: Tadeusza Bieleckiego, Mariana Rojka, Kazimierza Tychotę, Witolda Nowosada, Jerzego Macielińskiego, Adama Macielińskiego, Tadeusza Bulewskiego, Jana Bielatowicza, Józefa Czecha i wielu innych. Ci, którzy pozostali na okupowanych ziemiach polskich, przystąpili do prac w konspiracyjnych strukturach Stronnictwa Narodowego oraz Narodowej Organizacji Wojskowej (Jan Bajkowski, Witold Borowski, Jan Mosdorf, Władysław Furka, Lech Haydukiewicz, Jan Kaim, Jan Kornas, Piotr Kownacki, Adam Mikułowski, Stefan Niebudek, Alojzy Stamper i Stanisław Piasecki).

Z czasem, gdy polityczna i wojskowa organizacja podziemna zaczęła się rozrastać, podjęto decyzję o sformowaniu odrębnych struktur, które mogłyby w swych szeregach skupić młodzież. Latem 1942 r. przewodniczący Komitetu Organizacyjnego SN Witold Jaworski zwołał konferencję, w której udział wzięli przedstawiciele przedwojennych środowisk akademickich MW: Jan Kornas, Zbigniew Madler, Witold Borowski, Henryk Grabowski, Wiktor Trościanko, Józef Czerniewski, Wacław Lipski, Władysław Furka, Antoni Sikora i Zygmunt Zagórowski. Powołano wówczas specjalną komórkę, która miała zajmować się ewidencjonowaniem młodzieży skupionej w strukturach NOW i SN. Jej szefem został Jan Kornas.

W wyniku nieporozumień wewnętrznych od niniejszej grupy odłączyła się część działaczy. W ten sposób w środowisku młodzieżowym dokonał się podział. Obie grupy rozpoczęły równoległe tworzenie struktur młodzieżowych. Grupie pierwszej, związanej formalnie z SN, przewodził Wiesław Chrzanowski. Na czele drugiej, w której skład weszli frondyści z SN, stanął Tadeusz Łabędzki. Jednak w miarę upływu czasu, w obliczu wspólnego zagrożenia, zaczęto podejmować próby, które miały doprowadzić do zjednoczenia sił. Ich efektem było utworzenie w lutym 1944 r. jednolitej organizacji MW. Ze względu na rozmaite trudności struktury udało się odtworzyć tylko na terenie miasta Warszawy. Na czele tzw. Chorągwi Warszawskiej stanął Tadeusz Łabędzki. W okresie największego rozwoju organizacja stołeczna MW liczyła 125 członków. Od lutego 1944 r. rozpoczęto wydawanie czasopisma „Wszechpolak”, którego redaktorem został wspomniany Łabędzki. Prężny rozwój został zahamowany przez wybuch Powstania Warszawskiego. Znaczna część działaczy poległa w czasie walk, inni dostali się do niewoli. W ten sposób aktywność MW prawie zupełnie ustała.

4. Młodzież Wszechpolska po wojnie (1945-1947)

Po wkroczeniu wojsk sowieckich na terytorium Polski działacze MW stanęli przed problemem dalszego funkcjonowania organizacji. Nie było bowiem do końca jasne, jaką taktykę wobec młodzieżowego ruchu narodowego przyjmą komuniści. Na przełomie marca i kwietnia 1945 r. pod przewodnictwem Władysława Furki odbyło się zebranie aktywistów MW, na którym podjęto decyzję o kontynuowaniu działalności konspiracyjnej. Na zebraniu tym, oprócz Furki, obecni byli: Tadeusz Radwan, Stanisław Wielgus i Władysław Pociej. Rozpoczęto tworzenie struktur MW na terenie akademickim. W omawianym okresie komórki MW udało się stworzyć na terenie takich miast jak: Gliwice, Kraków, Gdańsk, Warszawa, Poznań i Łódź. Wznowiono wydawanie „Wszechpolaka”, którego redaktorem naczelnym został Tadeusz Łabędzki. Redagowane było także mniejsze pismo zatytułowane „Młoda Polska”.

Główna praca MW w tym okresie skupiła się na szkoleniu i formowaniu nowych członków w duchu narodowym. Środkiem do osiągnięcia tego celu były wewnętrzne wykłady i referaty poświęcone m.in. historii Polski i podstawom ideologii narodowej. Istotny element stanowiło prowadzenie agitacji, której ostrze wymierzone było we władzę komunistyczną i ZSRR. Nowym elementem w działalności MW było infiltrowanie organizacji i stowarzyszeń, poprzez które nowa władza usiłowała zdobyć wpływy na młode pokolenie. Jako przykład można podać warszawskie struktury Związku Walki Młodych, w którego kierownictwie wszechpolacy „zainstalowali” przez pewien czas swoją „wtyczkę”. Inną organizacją, na pracę której zdobyto wpływ, była krakowska chorągiew Związku Harcerstwa Polskiego. Głównym celem tego typu działań była próba „wyłowienia” ludzi ideowych, którzy po odpowiednim przeszkoleniu mogliby czynnie zaangażować się w pracę MW.

Większość działaczy narodowych poniosła niezwykle wysoką cenę za ponowne podjęcie działalności. Wielu młodych narodowców zamordowano w „majestacie prawa”. Wymienić tu można chociażby Tadeusza Łabędzkiego czy Jana Kaima. Inni, jak Leon Mirecki, Wiesław Chrzanowski i Tadeusz Radwan, otrzymali wyroki wieloletniego więzienia. To tylko nieliczne przykłady zbrodniczej akcji władz komunistycznych, której celem było całkowite unicestwienie ruchu narodowego. Zadanie to jednak nie zostało zrealizowane. Mimo wielu prób rozmaitych wrogów idei narodowej, po długiej przerwie, MW ponownie pojawiła się na scenie polskiego życia społecznego w 1989 r.

Komentarze