12 marzec 2017

107 lat temu urodził się płk. Zygmunt Szendzielarz ps. „Łupaszko”, dowódca legendarnej 5. Wileńskiej Brygady Armii Krajowej. Kawaler Krzyża Virtuti Militari klasy V.

 

Zygmunt Szendzielarz urodził się 12 marca w Stryju. Dzieciństwo spędził jednak we Lwowie. Po skończeniu gimnazjum w 1931 roku, rozpoczął naukę w Szkole Podchorążych Piechoty w Ostrowi Mazowieckiej. Po ukończeniu kursu i awansie na kaprala podchorążego kontynuował naukę w Szkole Podchorążych Kawalerii w Grudziądzu. 4 sierpnia 1934 Prezydent RP mianował go podporucznikiem ze starszeństwem z 15 sierpnia 1934 roku Po promocji został przydzielony do 4. Pułku Ułanów Zaniemeńskich na stanowisko dowódcy plutonu. W 1938 został awansowany na porucznika i objął dowództwo nad 2. szwadronem.

Zygmunt Szendzielarz jako podporucznik WP

 

We wrześniu 1939 poszedł na wojnę z 4 Pułkiem Ułanów Zaniemeńskich, gdzie wsławił się jako znakomity dowódca liniowy. Przeprowadził swój szwadron przez Wisłę pod Magnuszewem bez strat, podczas gdy reszta pułku została kompletnie rozbita. Został za to odznaczony Krzyżem Virtuti Militari. Następnie dostał się do niemieckiej niewoli, z której po kilku dniach uciekł do Lwowa. W listopadzie 1939 roku wrócił do Wilna. Po nieudanej próbie przedostania się na zachód do Wojska Polskiego zaczął działać w wileńskiej konspiracji.

 

W sierpniu 1943 roku z resztek rozbitego przez sowietów akowskiego oddziału ppor. Antoniego Burzyńskiego ps „Kmicic” zorganizował 5. Brygadę Wileńską AK zwaną Brygadą Śmierci. Na cześć kresowego partyzanta, bohatera wojny Polsko-Bolszewickiej ppłk Jerzego Dąbrowskiego przyjął jego pseudonim - „Łupaszko”. Używał także formy „Łupaszka”. Walczył z Niemcami m. in. w styczniu 1944 roku pod Mikuliszkami i w Worzianach, gdzie rozbił silną formację Wehrmachtu i został ranny. W lipcu 1944 roku za zgodą komendanta okręgu nie wziął udział w operacji „Ostra Brama” ponieważ uważał, że Sowietom nie można ufać. 23 lipca 1944 roku 5. Wileńska Brygada AK formalnie przestała istnieć. Jej dowódca razem z małą grupą żołnierzy przeszedł na teren Polski „Lubelskiej” Przezimował w Puszczy Białowieskiej, w tym czasie został awansowany na majora.

 

5 kwietnia 1945 odtworzył 5. Brygadę Wileńską. Jego oddział liczył wtedy 40 ludzi, latem 1945 było już 250. Przeprowadził kilkadziesiąt akcji przeciwko NKWD, UBP, MO i KBW. We wrześniu 1945 roku w związku z akcją DSZ „rozładowywania lasów” został zmuszony do rozformowania Brygady. Zostawił wtedy w białostockim 1.szwadron, który stał się zaczątkiem 6. Brygady Wileńskiej AK, a sam wyjechał na Pomorze, gdzie podporządkował się komendantowi eksterytorialnego Wileńskiego okręgu AK ppłk. Antoniemu Olechnowiczowi „Pohoreckiemu”, żeby móc walczyć dalej.

 

Odtworzoną w kwietniu 1946 roku 5. Brygadę Wileńską podzielił na dwa, a z czasem trzy kadrowe oddziały, zgodnie z kawaleryjską tradycją zwane szwadronami. Szwadrony „Łupaszki” prezentowały się imponująco, żołnierze nosili jednakowe mundury – albo „berlingowskie” i czapki rogatywki, ale z orzełkami i dystynkcjami przedwojennymi, albo „andersowskie” battle dresy i czarne berety. Byli doskonale wyposażeni i uzbrojeni. Oddziały były były niezwykle zdyscyplinowane. Dzień rozpoczynano i kończony wspólną modlitwą, większość żołnierzy nosiła ryngrafy z Matką Boską Ostrobramską.

Żołnierze 5 Wileńskiej Brygady AK. Stoją od lewej: ppor. Henryk Wieliczko „Lufa”, por. Marian Płuciński „Mścisław”, mjr Zygmunt Szendzielarz „Łupaszko”, NN, por. Zdzisław Badocha „Żelazny"

 

Oddziały „Łupaszki” były wszędzie. We wszystkich raportach były określane przez Sowietów jako najgroźniejsze. Do tego stopnia zdominowały teren że władze obawiały się powstania zbrojnego. W samym 1946 roku oddziały 5. Brygady przeprowadziły ponad 230 akcji. Mimo zaangażowania całego wojska milicji, UB oraz NKWD z pomorza, komunistom nie udało się rozbić partyzantów mjr Szendzielarza. Jesienią 1946 roku „Łupaszko wraz z niewielkim oddziałem Henryka Wieliczki „Lufy” przeszedł do województwa białostockiego, gdzie dołączył do 6. Brygady Wileńskiej AK dowodzonej przez Lucjana Minkiewicza ps. „Wiktor”, a później przez Władysława Łukasiuka ps. „Młot. Jeszcze zimną 1947 roku osobiści dowodził niektórymi akcjami Brygady. Opuścił ją w marcu 1947 roku.

 

Razem ze swoją narzeczona Lidią Lwow ps. „Lala” ukrywał się koło Makowa Podhalańskiego i tam został aresztowany 30 czerwca 1948 roku. W przesłuchaniach „Łupaszki” brało udział aż dziesięciu śledczych. Sam „Łupaszko” twierdził, że nie miał zbyt ciężkiego śledztwa. Sądzony był w procesie Wileńskiego Okręgu AK, razem z m. in. komendantem „Pohoreckim” 2 listopada 1950 roku przewodniczący sądu mjr Mieczysław Widaj ogłosił wyrok – 18-krotną karę śmierci. 8 lutego 1951 roku kat z Mokotowa sierż, Aleksander Drej zamordował majora „Łupaszkę” strzałem w tył głowy.

Zygmunt Szendzielarz po aresztowaniu, rok 1948

 

Szczątki mjr Zygmunta Szendzielarza odnaleziono wiosna 2013 roku. W lutym 2016 roku został awansowany przez Ministra Obrony Narodowej do stopnia podpułkownika. 24 kwietnia odbyły się uroczystości pogrzebowe, których udział wziął Prezydent RP Andrzej Duda oraz przedstawiciele najwyższych władz państwowych i wojskowych. Podczas pogrzebu odczytano decyzję szefa MON Antoniego Macierewicza o awansowaniu „Łupaszki” do stopnia pułkownika. Zgodnie w wolą rodziny płk. Szendzielarz spoczął na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach obok córki Barbary

 

źródło: Joanna Wieliczka-Szarkowa Żołnierze Wyklęci. Niezłomni Bohaterowie, Kraków 2013.

 

 

 

Wspieraj Media Narodowe

Komentarze

Narodowcy.net

Narodowcy.net to portal młodego pokolenia polskich nacjonalistów. W świecie przesiąkniętym ideami multikuluralizmu i liberalizmu, chcemy przypominać o wartościach za które Polacy od zawsze walczyli i umierali: Bogu, Honorze, Ojczyźnie. 

Najczęściej komentowane

We use cookies to improve our website. Cookies used for the essential operation of this site have already been set. For more information visit our Cookie policy. I accept cookies from this site. Agree