Wojna o Górski Karabach trwa już od 1988 roku. Co chwilę dochodzi do eskalacji w tym regionie, które kończą się setkami ofiar śmiertelnych oraz zmianą kontroli nad tym terytorium. Od kilku lat konflikt ten jest wykorzystywany przez Turcję do osłabiania rosyjskich wpływów na Kaukazie i realizacji własnych celów, związanych z ideą połączenia ludów tureckich.
Niedawno, bo w nocy z 12 na 13 września 2022 r. doszło do kolejnej eskalacji konfliktu azersko-ormiańskiego. Azerbejdżan dopuścił się brutalnej napaści na terytorium Armenii, ostrzeliwując kilka ormiańskich miejscowości: Jermuk, Goris, Wardenis, Tatew i Kapan. W wyniku kilkudniowej wymiany ognia zginęło ponad 100 żołnierzy po obu stronach, wielu cywili utraciło własny majątek lub było zmuszonych się ewakuować. To pierwsze od 2020 r. walki między państwami, gdy doszło do eskalacji konfliktu w Górskim Karabachu. W wyniku uderzenia Ormianie stracili większą część terytorium Górskiego Karabachu.
Czytaj także: Ks. Tadeusz Isakowicz-Zalewski wzywa do pomocy Ormianom. Okazał się niewygodny dla Polskiego Radia
Również 28 września, mimo zawieszenia broni z 14 września, doszło do wzajemnej wymiany ognia w regionie. Według rządu w Erywaniu w starciach zginęło trzech ormiańskich żołnierzy.
Według portalu Nagorno Karabakh Observer powodem niedawnej eskalacji konfliktu na linii Armenia-Azerbejdżan, była azerska chęć stworzenia korytarza do eksklawy Nachiczewan, która graniczy bezpośrednio z Turcją - ważnym partnerem rządu w Baku. W wywiadzie dla portalu „Rzeczpospolita” analityk ds. Kaukazu i Azji Centralnej, Arkadiusz Legieć stwierdził również, że celem Azerów mogła być chęć skłonienia Ormian do realizacji postulatów wytyczenia wzajemnej granicy oraz ustalenia statusu Karabachu.
Turcja - strategiczny partner Azerbejdżanu
Od dłuższego czasu między Turcją, a Azerbejdżanem trwa strategiczne partnerstwo. Oba państwa opisywały się nawzajem jako „jeden naród, dwa państwa”. Turcja była pierwszym krajem na świecie, który uznał niepodległość Azerbejdżanu po rozpadzie ZSRS w 1991 roku. Oba kraje utrzymują ścisłą współpracę gospodarczą i wojskową.
Czytaj także: Turcja: kościoły zmieniane są w meczety. Islamizm tryumfuje
Od sierpnia 2020 roku, Azerbejdżan stał się głównym dostawcą gazu do Turcji, co jest częścią uniezależniania się rządu w Ankarze od rosyjskiego gazu. 15 czerwca 2021 roku Azerbejdżan oraz Turcja podpisały memorandum o sojuszu wojskowym w karabachskim mieście Szusza - według traktatu oba kraje mogą liczyć na wzajemną pomoc w przypadku zagrożenia integralności terytorialnej ze strony państw trzecich, a także rozszerzenie współpracy w przemyśle obronnym. Wśród postanowień wspomnianych w dokumencie jest też otwarcie korytarza Zangezur, który ma za zadanie łączyć Nachiczewan z pozostałą częścią Azerbejdżanu, poprzez terytorium południowej Armenii. Od kilku lat Azerowie kupują także uzbrojenie od Turcji, czego przykładem jest dozbrojenie wojsk azerskich w tureckie drony Bayraktar TB2.
Prezydent Turcji Tayyip Erdogan nie raz podkreślał ogromne znaczenie relacji turecko-azerskich, przy tym wspominając hasło „Jeden naród, dwa państwa”.
Historia konfliktu o Górski Karabach
Górski Karabach znajduje się na Kaukazie Południowym. Formalnie jest częścią Azerbejdżanu, jednak de facto jest również nieuznawanym na arenie międzynarodowej niepodległym państwem ze stolicą w Stepanakercie. Według danych statystycznych z 2015 r. kraj ten był zamieszkiwany przez ponad 150 tys. osób, w przeważającej większości mieszkańcami kraju są Ormianie wyznający katolicyzm. Kraj ten sąsiaduje od zachodu z Armenią, od wschodu z Azerbejdżanem, a od południa z Iranem. Ormianie nazywają to terytorium Arcach - termin jest częścią silnej tożsamości terytorialnej i narodowej Ormian.
Na początku XX wieku doszło do pierwszych starć na tle etnicznym między Ormianami i Azerami o kwestię przynależności Górskiego Karabachu. W 1919 r. po upadku Zakaukaskiej Demokratycznej Republiki Federacyjnej, wybuchł konflikt między Armenią i Azerbejdżanem, który zakończył się dyplomatyczną i militarną interwencją Wielkiej Brytanii, która przyznała teren Arcachu Azerbejdżanowi, licząc na dostęp do ropy naftowej z Morza Kaspijskiego. W 1920 r. na konferencji pokojowej w Paryżu, mimo protestów Armenii potwierdzono przynależność Karabachu do Azerów oraz przyznano Ormianom prawo do autonomii w regionie.
Od lat 60 XX w. Armeńska SRR ubiegała się o przyłączenie Górskiego Karabachu do swojego państwa. W październiku 1987 r. założono Komitet „Karabach” będący organizacją polityczną mającą na celu oderwanie Górskiego Karabachu od Azerskiej SRR oraz budowę ormiańskiego państwa narodowego w granicach obejmujących terytoria zamieszkane przez naród ormiański. Jednym z założycieli komitetu był przyszły prezydent Armenii Lewon Ter-Petrosjan. W 1988 r. doszło do szeregu ormiańskich demonstracji w Arcachu, mających wydźwięk niepodległościowy. W lutym 1988 r. władze ZSRS odmówiły przyłączenia spornego regionu do Armeńskiej SRR - Kreml miał w tym własny interes, bowiem taki podział terytorialny na Kaukazie miał osłabiać lokalne nacjonalizmy oraz utrzymać silny wpływ Moskwy w całym regionie.
Czytaj także: Wojna na Ukrainie - zagrożenia i szanse dla Polski
27 lutego 1988 r. w Sumgaicie zgromadziło się około 15 tys. osób oskarżających Ormian o czystki etniczne oraz domagających się obrony Azerów, w związku z rosnącymi napięciami między ludnością ormiańską, a azerską. Po zakończeniu wiecu doszło do szeregu awantur i starć, które stały się również okazją do porachunków przestępczych. Liczby poszkodowanych i rannych w tym wydarzeniu do dzisiaj nie ustalono. W listopadzie 1988 r. ormiańskie oddziały paramilitarne wypędziły około 200 tys. Azerów z Armeńskiej SRR. Pod koniec roku 1988 władze ZSRS wprowadziły stan wyjątkowy na pograniczu armeńsko-azerskim. 10 grudnia 1988 r. sowieckie służby bezpieczeństwa aresztowały działaczy Ormiańskiego Ruchu Narodowego, w obawie przed ich zdolnościami do mobilizacji społeczeństwa ormiańskiego.
W grudniu 1991 r. władze Górskiego Karabachu przeprowadziły referendum, w którym zdecydowana większość mieszkańców opowiedziała się za niepodległością. Rok później Azerbejdżan odebrał Arcachowi status obwodu autonomicznego. W odpowiedzi na działania władz azerskich, 6 stycznia 1992 r. została proklamowana niepodległość Górskiego Karabachu.
Początkowo w Karabachu, Ormianie prowadzili walkę partyzancką, mając poparcie rządu niepodległej Armenii. Z czasem konflikt przerodził się w regularną wojnę między dwoma państwami. Po stronie Armenii walczyła duża liczba Ormian z diaspory zamieszkującej Liban, Iran i Syrię . W zimę 1993 r. Ormianie przeprowadzili udaną kontrofensywę, dzięki której odbili większość utraconych terytoriów. Również Azerowie przystąpili do ponownej ofensywy, która zakończyła się klęską. Po azerskiej przegranej na froncie przystąpiono do rozmów pokojowych, patronowanych przez grupę OBWE. Z powodu niezgodności stanowisk Armenii i Azerbejdżanu, co uniemożliwiało zawarcie pokoju, w maju 1994 r. obie strony podpisały zawieszenie broni. W trakcie walk w latach 1992-1994 po stronie armeńskiej zginęło 5856 żołnierzy, a po stronie azerskiej 11,5 tys. W trakcie wojny zginęło wielu cywili.
Czytaj także: Walki w Górskim Karabachu pomiędzy Armenią a Azerbejdżanem
Do kolejnych eskalacji dochodziło kolejno w 2016 r. (wojna kwietniowa), w 2020 r, oraz w 2022 r. Największą z eskalacji po 1994 r. była wojna kwietniowa trwająca 4 dni - w opinii międzynarodowej to była starannie przygotowana operacja militarna mająca na celu rozwiązanie konfliktu o sporny region. W trakcie wojny czterodniowej Armenia utraciła 8 km2 Arcachu, a straty po obu stronach mogły wynieść nawet od kilkuset do kilku tysięcy żołnierzy (według strony armeńskiej, sami Azerowie stracili od 500 do 1500 żołnierzy).
Narodowcy.net/money.pl/gazetaprawna.pl
